نکاتی در ارتباط با تخمین خطر وقوع زلزله

در سالهاي اخير گروه تحقيقاتي پروسه‌هاي تصادفي، چندين مقاله در مجلات بين‌المللي داشته است [1] (و مراجع داخل آن). يكي از آخرين دست آوردها ايجاد و فرمولبندي تكنيكي است كه به نام باز توليد پروسه‌هاي تصادفي معروف است.
اين تكنيك قادر است معادله تصادفي يك مجموعه داده تصادفي را با دقت زيادي تعيين نمايد. در اين تكنيك يك طول مشخصه معرفي شده كه بنام طول ماركوف معروف شده است. طول ماركوف طولي مي‌باشد كه پروسه تصادفي با گسسته شدن در اين طول مي‌تواند به پروسه ماركوف تبديل شود. تيم ما در قالب يك طرح تحقيقاتي با بررسي داده‌هاي چند صد زلزله مشاهده كرده كه قبل از وقوع زلزله طول ماركوف داده‌هاي تصادفي كه لرزه‌نگارها دريافت مي‌كنند تغيير كرده و مقدار آن رو به افزايش مي‌نهد.
اين الگوريتم قدرت تشخيص زلزله در دقايقي قبل از زلزله را داراست. اين روش به عنوان پيش نشانگر كوتاه مدت زلزله كاربرد دارد و هم اكنون در بعضي از ايستگاههاي لرزه‌نگاري ايران نصب شده است و در حال كاليبره شدن است. بنابراين، روش ارائه شده يك روش پيش ‌بيني كوتاه مدت مي‌باشد و هيچ اطلاعي در مورد بلند مدت به ما نخواهد داد.
در سالهاي اخير روشهايي بسياري براي تخمين ميان مدت خطر زلزله ارائه شده است. از جمله اين روشها تشعشع سطحي زمين در فركانسهاي مختلف، ناهنجاري در ميدان مغناطيسي منطقه، ايجاد ابر به شكل خط، تغييرات در سطح آبهاي زيرزميني و غيره.
مشاهده بعضي از ناهنجاري‌هاي اشاره شده تيم ما را در قالب اين طرح تحقيقاتي به اين نتيجه رساند كه امكان وقوع زمين لرزه در مثلث قم، تهران، ‌سمنان وجود دارد. باتوجه به اينكه ناهنجاري تشعشعات [2] (Mid-IR) در چند روز گذشته قطع شده است. بنابراين در حال حاضر خطر جدي منطقه را تهديد نمي‌كند.

1. M. Reza Rahimi Tabar, etal. Phys. Rev. Lett 91, 226101 (2003).
2. F. T. Freund, J. Geodynamics 33, 4/5, 545-572 (2002).

محمدرضا رحيمي‌تبار
عضو هيئت علمي دانشگاه صنعتي شريف